یک نکته خیلی کلی از نظر اخلاقی و روانشناسانه میخواهم بگویم، نه فقط ملت ایران در مورد همه ملتها و آدمها به نوعی توجیه میکند چه اتفاقی میافتد که چنین وضعیتهایی پیش میآید. نکته این است ما یک پدیدهای در علم اخلاق یا متون عرفانی داریم که انانیت به عنوان بزرگترین سدی که در راه رشد بشر است مطرح است. منیت نمیدانم ترجمه انانیت است، خودخواهی و خودبینی نیست توجه بیش از اندازه به خود و خودبرتربینی است. حالتی که در فرعون بود میگفت «أناَ رَبُّکُمْ الأعْلی» اینکه انسانی بخواهد خودش را از دیگران بالاتر بداند و چنین تفکری در مورد خودش داشته باشید.
احتمالاً شنیدید کسانی که مخالف تشیع هستند بعضیها میگویند پا گرفتن یک دینی مانند تشیع در ایران اصولاً نتیجه گرایش ملیگرایانه در ایران بود. ایرانیهایی که وارث تاریخ امپراطوریهای بزرگی بودند بعد از اینکه به صورت تحقیرکنندهای در مقابل اعراب شکست خوردند یک جوری با ایجاد کردن فرقه مستقل از گرایش قالب مسلمانها سعی کردند هویت فرهنگی و ملی خودشان را حفظ کنند. نمیخواهم مستقیماً در مورد این اعتقاد صحبت کنم که چقدر از نظر تاریخی این درست است. مثلاً شما تاریخی که مطالعه میکنید تا قبل از دوره صفویه در ایران شیعه نیست و یک نواحی فقط در طول تاریخ گرایش به تشیع داشتند. گفتن اینکه بعد از نه قرن ایرانیها برای احراز هویت خودشان در دوران صفویه چنین گرایشی پیدا کردند یک مقدار عجیب است. بیشتر به نظر میرسد به وجود آمدن یک حکومتی مانند صفویه و قدرت پیدا کردن آن با تأکید روی فرقهگرایی و تأکید آن روی تشیع نتیجه شکست خفتبار خلفا در مقابل مغولها بود. یعنی خلأ ایدئولوژیکی که در جهان اسلام به وجود آمده بود اینگونه پر شد فقط در ایران نیست در خیلی از جاهای دیگر هم چنین گرایشهایی وجود دارد.
ما این داستانها را خواندیم، حالا میخواهیم داخل متنها برویم، من کاری که در این جلسه تا الان کردم این است که چیزهایی را که در داستانها دیدیم را اول ببریم در معارفی که میشناسیم بنشانیم بعد دربارهٔ این صحبت کنیم که آیا متنها همان چیزهایی که ما فکر میکنیم را دارند در موردش صحبت میکنند یا نه.
من جلسه گذشته یک بحثی دربارۀ اینکه داستانهای قرآن واقعی هستند یا تمثیلی هستند، اینکه چرا من اصرار دارم که فرض را بر این بگذاریم که واقعی هستند، گفتم. بیشتر از آن هم حقیقتش توضیح نمیدهم که دلیل چیست. فکر میکنم دلایل به اندازۀ کافی روشن است. در واقع توپ در زمین کسانی است که میگویند تمثیلی است؛ بنابراین آنها باید دلایل خودشان را بیاورند.
