بقره

بسم الله الرحمن الرحیم درس‌گفتارهای سوره بقره، تک جلسه، دکتر روزبه توسرکانی، ۱۳۸۸ ۱- مقدمه این اولین جلسه از سری جلساتی است که قرار است در مورد سوره‌ها صحبت کنم.…

بسم الله الرحمن الرحیم درس‌گفتارهای سوره بقره، جلسه‌ی ۷، دکتر روزبه توسرکانی، دانشگاه تربیت مدرس، انجمن اسلامی دانشجویان پیشرو، رمضان ۱۴۴۰، ۱۳۹۸/۳/۲ قرار است این جلسۀ هفتم و آخر باشد.…

جلسۀ قبل بحثمان به اینجا رسید که اگر سورۀ بقره کار اصلی‌ای که دارد انجام می‌دهد مانند اعلام ظهور امت جدید، یک دین جدید است که با تغییر قبله و با نزول شریعت جدید تثبیت می‌شود، می‌شود پرسید که ضرورت یک چنین چیزی چیست؟ ویژگی‌های اصلی این دین چیست؟ ماهیت و فرقش با ادیان دیگر چیست؟

من خیلی نمی‌خواهم خلاصۀ جلسات قبل را بگویم، حداکثر همان جلسۀ قبل سعی کردم نشان دهم که یک لایۀ عمیق‌تر، روانشناختی‌تر در این سوره موجود است، آن هم اینکه روانشناسی «يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ»، کسانی که مخاطب این خطاب‌های «يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ» هستند، همان «فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ» هستند.

تقسیم‌بندی ابتدای سورۀ بقره روان‌شناسانه است و نکاتی دربارۀ شناخت انسان بیان می‌کند. در این تقسیم‌بندی، ما مؤمنین را می‌بینیم که حقایقی را می‌بینند، کافران را می‌بینیم که این حقایق را انکار می‌کنند و انسان‌هایی را می‌بینیم که انگار با وجود اینکه می‌دانند این حقایق وجود دارند، ارتباط شهودی با آن برقرار نمی‌کنند.

در جلسه‌ی دوم، داستان آفرینش از تورات خوانده شد، در این جلسه، داستان آفرینش را از قرآن می‌خوانیم. داستان قرآن نسبت به تورات خیلی کوتاه‌تر است، جزییات ندارد و فضایش متفاوت است. هدف اصلی در این جلسه این است که داستان قرآن را کمی تشریح کنیم و بررسی کنیم که چرا این داستان در بخش مقدمه نشسته است.

این جلسه وارد متن‌خوانی سوره‌ی بقره می‌شویم. ابتدای سوره بقره آیه‌ی دوم می‌گوید «وَالَّذِینَ یؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَیک وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِک وَبِالْآخِرَةِ هُمْ یوقِنُونَ» (بقره/2) خود قرآن بارها به عهدین اشاره می‌کند و مانند این آیات به‌روشنی بیانگر این است که فرد مسلمان باید با کتب ادیان ابراهیمی نیز آشنا باشد. این ناآشنایی البته به کژفهمی‌های زیادی دامن زده است.

بحث‌های آتی ما پیرامون سوره‌ی بقره است. من پیش‌ترها در جوانی درست در ماه رمضان، قرآن وجودم را فراگرفت و در من عزمی را برانگیخت تا آن را خوب بخوانم. ماه رمضان سال بعد که می‌خواستم چنین کنم یادم هست که تمام ماه را فقط مشغول سوره‌ی بقره بودم و البته پر از ابهام.