دفاع عقلانی از دین

در شروع همه جلسات مقدمه‌ای گفتم که چه کار می‏کنیم و چرا لازم است که این کارها را بکنیم، وقتی شروع کردم به بحث درباره احکام و گفتم می‏خواهم درباره احکام صحبت کنم تصورم این بود که خیلی‏ها انتظار داشتند خیلی زود چند حکم مشکوک که زیاد از آنها ایراد گرفته می‏شود را مطرح کنیم ولی چندین و چند جلسه گذشته است و کار دیگری می‏کنیم: درباره شریعت، نحوه استخراج آن و رابطه بین فقه و شریعت بحث‏های کلی می‏کنیم که ممکن است برای بعضی‏ها حوصله سربر باشد و برای بعضی‏ها هم جالب باشد، مخصوصاً اگر در این زمینه‏ها مطالعه داشته باشند.

از یک بحث کلی شروع می‏کنم، در ادامه بحث‏های جلسه گذشته را ادامه می‏دهم. بحث جلسه گذشته انتقادهایی بود که به طور کلی به دانش فقه یعنی آن دانشی که قرار است به ما بگوید شریعت چیست، وارد بود، ایرادهای دانش فقه به معنای اینکه عملاً چه می‏کنند. دانش فقه در حال حاضر پارادایمی دارد، نگاه خاصی به شریعت دارد و روشی برای کار دارد که شریعت را استخراج کند و یک مجموعه از انتقادها می‏تواند این باشد که همین پارادایم آیا کارش را بنا به مبانی که پذیرفته و پیش‌فرض‏هایی که دارد درست انجام می‏دهد یا خیر؟

با مقدمه‌ای این جلسه را شروع می‏کنم که مستقیماً به بحث‏های ما ربط ندارد، به وقایع اخیر کشور ربط دارد. بحث سیاسی نیست ولی متأسفانه در چند ماه اخیر بیش از هر زمانی شنیدم و مثلاْ کسانی با من در مورد یک فرد دیگر صحبت کردند یا افرادی مستقیم به من گفتند که انگار این وقایع، این بی‌عدالتی که انجام می‏شود و رفتارهای نادرستی که می‏بینند روی عقاید دینی آنها تأثیر گذاشته است. مثلاً به طور شگفت‌انگیزی شنیدم که فلانی نماز نمی‏خواند و باور کردنی نبود، آدم خیلی اهل مطالعه‌ای نبود ولی شخصیت و تیپ و سن و سالش طوری بود که انتظار نداشتم تحت تأثیر وقایع روزمره نماز خود را نخواند.

همچنان در کلیات بحث هستیم، از اول که یک شبه¬ای مطرح می‏شود با توجه به حرف‏هایی که در جلسه قبل زدم و با اصطلاحات جدیدی که برای اولین بار در جلسه قبل به کار بردم می‌گویم که اصولاً شبهه به معنای تعارض عقل و وحی است. یعنی شما احساس می‏کنید یک چیزی به نظر شما کاملاً غلط است و احساس می‏کنید در وحی وجود دارد. همانطور که در جلسه قبل گفتم عقل را هم به عنوان عقل ارسطویی و تفکر کامپیوتیشن نمی‌دانیم بلکه شامل کل قوای شناختی ما می‏تواند باشد؛ از حس و شهود درونی ما تا تفکری که می‏توانیم با آن به طور محاسباتی چیزهایی را پیش ببریم.

سومین جلسه بحث درباره شبهات احکام است. میل دارم بازهم تأکید کنم که هیچ عجله¬ای برای وارد شدن به بحث در مورد احکام خاص ندارم. فکر نمی‏کنم موضوع در چند جلسه کوتاه تمام شود. فکر کنید که قرار است ۵۰-۶۰ جلسه بحث شود. چیزی که مهم است اول باید ضوابط منطقی بحث روشن شده باشد، باید بدانیم از چه چیزی می‏خواهیم دفاع کنیم، فکر می‏کنم در مورد احکام این خیلی مسئله مجهولی است؛ یعنی حتی اگر ما خودمان را محدود کنیم به احکامی که در قرآن آمده, باز هم بحث در مورد اینکه از چه چیزی می‏خواهیم دفاع کنیم باقی است.

دومین جلسه بحث درباره احکام است. این بحث خیلی مورد استقبال قرار گرفت، وقتی شروع کردم به صحبت کردن در مورد ساینتیفیک ارور در قرآن حس نمی‌کردم افراد زیادی علاقه­مند باشند ولی در مورد احکام به نظر می‌رسد که خیلی علاقه وجود دارد. این نشان دهنده آن است که شبهات مربوط به احکام موثرتر یا متداول­تر هستند.

اگر از ساینتیفیک ارورها چیز جالبی مانده باشد، این را باز گذاشتیم که اگر کسی موضوع خاصی را مطرح کند که ارزشش را داشته باشد می‏توانیم در مورد آن بحث کنیم. همانطور که در جلسه اول ساینتیفیک ارور گفتم، دلیل من از پیدا کردن یک صفحه در اینترنت که در آن تعداد زیادی ساینتیفیک ارور نوشته شده بود این بود که نمی‏توانیم برای همه ساینتیفیک ارورها بگردیم و ببنیم که هرکسی چه گفته است و برای اینکه نشان دهیم بایاس نداریم که بعضی از اشکالات را بگوییم و بعضی را مطرح نکنیم، یک مرجعی که به نظر می‏آمد از همه بیشتر در آن ساینتیفیک ارور نوشته شده بود را پیدا کردم و گفتم که خودمان را به همان محدود کنیم.

اول توضیح دهم که شأن نزول این جلسه چیست. حدود پانزده سال پیش در بحث‌هایی که در مورد سورۀ مریم در دانشگاه صنعتی‌شریف برگزار می‌شد، به این آیه رسیدیم که کسانی که بعد از تولد حضرت عیسی می‌بینند که حضرت مریم بدون اینکه همسری داشته باشد یک فرزندی را در آغوش گرفته، به او خطاب می‌کنند که «يَا أُخْتَ هَارُونَ مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ

بسم الله الرحمن الرحیمدرس‌گفتارهای دفاع عقلانی از دین، جلسه‌ی ۴۳، دکتر روزبه توسرکانی، مجازی، ۱۳۹۹/۶/۴من در این جلسه می‌خواهم جمع‌بندی‌ای از بحث‌هایی که تا الان انجام شده داشته باشم. این…

بسم الله الرحمن الرحیم درس‌گفتارهای دفاع عقلانی از دین، جلسه‌ی ۴۲، دکتر روزبه توسرکانی، مجازی، ۱۳۹۹/۵/۷ بگذارید اول، چون کسانی که این جلسات را گوش می‌کنند، یکی از دوستان تذکّر…